Czym jest niski testosteron?
Niski testosteron (niedobór testosteronu, hipogonadyzm) to stan, w którym organizm wytwarza za mało tego hormonu, a jednocześnie występują objawy. Do rozpoznania potrzebne są oba elementy, sam niski wynik bez objawów albo same objawy przy prawidłowym wyniku nie wystarczają.
Poziom testosteronu osiąga szczyt ok. 25.–30. roku życia, a potem powoli spada, szacunkowo o 1–2% rocznie. Tempo zależy w dużej mierze od stylu życia i chorób współistniejących: otyłość, przewlekły stres, niedobór snu czy brak ruchu mogą obniżyć testosteron także u młodszych mężczyzn.
Objawy seksualne
W dużym europejskim badaniu EMAS z niskim testosteronem najsilniej wiązały się trzy objawy seksualne: rzadsze poranne erekcje, obniżone libido i zaburzenia erekcji. To one są najbardziej charakterystyczne dla niedoboru.
Zaburzenia erekcji mają jednak wiele przyczyn, naczyniowych, metabolicznych, psychologicznych, polekowych. Sam problem z erekcją nie przesądza o niskim testosteronie, ale jest dobrym powodem, by sprawdzić hormony i ogólny stan zdrowia.
Objawy fizyczne
Do objawów fizycznych należą: przewlekłe zmęczenie i brak energii, spadek masy i siły mięśniowej (także mimo treningów), przyrost tkanki tłuszczowej, zwłaszcza na brzuchu, powiększenie gruczołów piersiowych (ginekomastia), rzadsze golenie się i, w dłuższym czasie, utrata gęstości kości.
Część z tych zmian działa w obie strony: otyłość brzuszna obniża testosteron, a niski testosteron sprzyja odkładaniu tłuszczu. Dlatego przy nadwadze ocena hormonów i parametrów metabolicznych idzie w parze.
Objawy psychiczne niskiego testosteronu
Niski testosteron może się wiązać z obniżonym nastrojem, drażliwością, spadkiem motywacji i pewności siebie, gorszą koncentracją i pamięcią oraz zaburzeniami snu.
Te same objawy są typowe dla depresji, przewlekłego stresu czy wypalenia. Jeśli dominuje obniżony nastrój, utrata radości z życia lub myśli rezygnacyjne, potrzebna jest także ocena psychiatryczna lub psychologiczna, wyrównanie hormonów nie zastąpi leczenia depresji.
Z czym można pomylić objawy niskiego testosteronu
Podobne dolegliwości dają m.in.: choroby tarczycy (zwłaszcza niedoczynność), niedobór snu i obturacyjny bezdech senny, przewlekły stres, depresja, nadwaga, insulinooporność i cukrzyca, niedokrwistość, nadmiar alkoholu oraz niektóre leki (np. opioidy, glikokortykosteroidy).
Dlatego diagnostyka nie powinna ograniczać się do jednego parametru. U wielu mężczyzn z typowymi objawami testosteron okazuje się prawidłowy, a przyczyna leży gdzie indziej.
Kiedy się zbadać i jakie badania wykonać
Warto się zbadać, gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, zwłaszcza objawy seksualne. Pomocny na start bywa kwestionariusz ADAM, dostępny bezpłatnie na naszej stronie w zakładce Kwestionariusze, ale to narzędzie orientacyjne, nie diagnoza.
Podstawowy panel hormonalny obejmuje testosteron całkowity, SHBG, LH, FSH, estradiol i prolaktynę. Krew pobiera się rano (7:00–11:00), najlepiej na czczo. Niski wynik trzeba potwierdzić w powtórnym badaniu.
Co dalej z wynikiem
Jeśli niedobór się potwierdzi, kolejnym krokiem jest ustalenie przyczyny, czy problem leży w jądrach, czy w przysadce, i czy można go odwrócić. Dopiero na tej podstawie lekarz decyduje o leczeniu; terapia testosteronem jest jedną z możliwości, wymagającą kwalifikacji i regularnych kontroli.
Jeśli wynik jest prawidłowy, a objawy są, warto szukać innych przyczyn zamiast na nich poprzestawać. Interpretację wyników i plan dalszej diagnostyki najlepiej omówić z lekarzem.