Czym jest andropauza?
Andropauza to potoczna nazwa stopniowego spadku testosteronu u starzejących się mężczyzn, któremu towarzyszą objawy. W medycynie używa się raczej określenia hipogonadyzm czynnościowy (dawniej: hipogonadyzm późnego początku).
W odróżnieniu od menopauzy, która u każdej kobiety oznacza szybkie i nieodwracalne wygaśnięcie produkcji estrogenów, u mężczyzn spadek jest powolny, ok. 1–2% rocznie, i nie u każdego prowadzi do niedoboru.
Objawy andropauzy
Najczęściej wymieniane objawy to: obniżone libido i zaburzenia erekcji, rzadsze poranne erekcje, przewlekłe zmęczenie, spadek masy i siły mięśni, przyrost tkanki tłuszczowej na brzuchu, gorszy sen, obniżony nastrój i drażliwość, trudności z koncentracją, a rzadziej uderzenia gorąca.
Żaden z tych objawów nie jest specyficzny, mogą je powodować także choroby tarczycy, depresja, niedobór snu, nadwaga czy przewlekły stres. Dlatego objawy są sygnałem do diagnostyki, a nie gotowym rozpoznaniem.
W jakim wieku zaczyna się andropauza?
Nie ma jednego wieku granicznego. Testosteron zaczyna powoli spadać po 30.–35. roku życia, a objawy, jeśli się pojawiają, zwykle po 40.–50. roku życia. W dużym europejskim badaniu EMAS (ponad 3300 mężczyzn w wieku 40–79 lat) z niskim testosteronem wyraźnie wiązały się tylko trzy objawy seksualne: rzadsze poranne erekcje, obniżone libido i zaburzenia erekcji.
Na tempo spadku silnie wpływają czynniki, na które mamy wpływ: masa ciała, aktywność fizyczna, sen, stres, alkohol i palenie. Mężczyźni prowadzący zdrowy tryb życia często zachowują prawidłowy poziom testosteronu znacznie dłużej.
Jak rozpoznaje się andropauzę?
Rozpoznanie wymaga połączenia objawów z wynikami badań: co najmniej dwóch porannych pomiarów testosteronu całkowitego, a także SHBG, LH i FSH. Lekarz ocenia też inne możliwe przyczyny objawów, m.in. tarczycę, morfologię i parametry metaboliczne.
Pomocny na start bywa kwestionariusz ADAM, dostępny bezpłatnie na naszej stronie w zakładce Kwestionariusze. Jego wynik nie jest jednak diagnozą, to wskazówka, czy warto wykonać badania.
Co na andropauzę, możliwości leczenia
Podstawą jest styl życia i leczenie chorób współistniejących: redukcja masy ciała przy nadwadze, regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, ograniczenie alkoholu. U części mężczyzn same te zmiany wyraźnie poprawiają zarówno samopoczucie, jak i wyniki.
Przy potwierdzonym niedoborze i nasilonych objawach lekarz może rozważyć terapię testosteronem. Wymaga ona kwalifikacji, przeciwwskazaniami są m.in. rak prostaty, wysoki hematokryt, ciężka niewydolność serca i plany rozrodcze, oraz regularnych kontroli.
Co to oznacza w praktyce?
Przewlekłe zmęczenie, spadek libido czy gorszy nastrój po 40-tce nie są „naturalną koleją rzeczy”, z którą trzeba się pogodzić. Mogą mieć uchwytną przyczynę, hormonalną lub inną, i często dają się leczyć.
Jednocześnie nie każdy mężczyzna po 40-tce z niższym testosteronem wymaga terapii. Właściwa diagnostyka i ocena lekarska są niezbędne przed jakąkolwiek decyzją o leczeniu.