Co to jest SHBG?
SHBG (Sex Hormone-Binding Globulin) to białko produkowane głównie w wątrobie, które wiąże hormony płciowe — testosteron i estradiol — transportując je we krwi. Testosteron związany z SHBG jest biologicznie nieaktywny, co oznacza, że nie może wnikać do komórek i wywoływać efektów fizjologicznych.
Tylko testosteron wolny (ok. 1–3% całości) oraz luźno związany z albuminą (ok. 30–50%) jest aktywny biologicznie. Dlatego wysoki poziom SHBG może prowadzić do objawów niedoboru testosteronu nawet przy prawidłowym wyniku testosteronu całkowitego.
Co powoduje wzrost SHBG?
Poziom SHBG rośnie wraz z wiekiem — to jeden z powodów, dla których starsi mężczyźni mogą odczuwać objawy niedoboru testosteronu mimo formalnie prawidłowego wyniku całkowitego. Inne czynniki podwyższające SHBG to: niedoczynność tarczycy, choroby wątroby (marskość), stosowanie niektórych leków (m.in. fenytoiny, tyroksyny w nadmiarze), nadmierna chudość lub anoreksja, a także estrogeny.
Z kolei czynniki obniżające SHBG to: otyłość (szczególnie brzuszna), insulinooporność i cukrzyca typu 2, niedoczynność tarczycy (paradoksalnie — zależy od stopnia zaawansowania), kortykosteroidy oraz wysokie stężenia androgenów.
Jak SHBG jest uwzględniane w diagnostyce?
Znając poziom SHBG i testosteronu całkowitego, lekarz może wyliczyć testosteron wolny metodą matematyczną (kalkulator Vermeulena) — bez konieczności dodatkowego, kosztownego badania bezpośredniego. Ta wartość wyliczona często lepiej koreluje z objawami niż sam testosteron całkowity.
Dlatego badanie SHBG jest standardową częścią panelu hormonalnego przy podejrzeniu niedoboru testosteronu — bez niego interpretacja wyników jest niekompletna.