Czym jest prolaktyna i jaką rolę pełni u mężczyzn?
Prolaktyna (PRL) to hormon produkowany przez przysadkę mózgową. U kobiet reguluje laktację — stąd jej popularne skojarzenia. U mężczyzn pełni mniej oczywistą rolę, ale jej nadmiar ma wyraźne konsekwencje: hamuje wydzielanie GnRH z podwzgórza, co przekłada się na obniżenie LH, FSH i w efekcie testosteronu.
Hiperprolaktynemia (podwyższona prolaktyna) u mężczyzn jest stosunkowo częstym, a jednocześnie często pomijanym zaburzeniem hormonalnym. Szacuje się, że dotyczy ok. 0,1–0,4% populacji ogólnej, ale znacznie częściej mężczyzn z objawami niedoboru testosteronu.
Objawy podwyższonej prolaktyny u mężczyzn
Hiperprolaktynemia może dawać objawy podobne do niedoboru testosteronu, bo często jest jego przyczyną. Najczęstsze to: obniżone libido i zaburzenia erekcji, niepłodność (zaburzenia spermatogenezy), ginekomastia (powiększenie gruczołów piersiowych), mlekotok (rzadko u mężczyzn), bóle głowy i zaburzenia widzenia (przy guzie przysadki), ogólne osłabienie i zmęczenie.
Kluczowe jest to, że przy hiperprolaktynemii leczenie niedoboru testosteronu bez usunięcia przyczyny (wysokiej prolaktyny) będzie nieskuteczne lub niedostateczne. Dlatego prolaktyna powinna być standardowym elementem diagnostyki przy objawach niedoboru androgenów.
Przyczyny podwyższonej prolaktyny
Najczęstszą przyczyną hiperprolaktynemii jest gruczolak przysadki wydzielający prolaktynę (prolaktynoma) — zazwyczaj łagodny guz. Inne przyczyny to: leki (szczególnie neuroleptyki, metoklopramid, domperidon, niektóre antydepresanty), niedoczynność tarczycy, choroby nerek lub wątroby, stres i intensywny wysiłek fizyczny (przejściowy wzrost).
Ważna uwaga praktyczna: prolaktynę należy badać w spokojnych warunkach, bez poprzedzającego stresu czy wysiłku. Lekkie podniesienie wyniku może być artefaktem — przy wątpliwościach bada się tzw. prolaktynę makro lub powtarza badanie.