LH i FSH jako klucz diagnostyczny
LH (hormon luteinizujący) i FSH (hormon folikulotropowy) to hormony przysadki, które regulują produkcję testosteronu i spermy w jądrach. Ich pomiar przy niskim testosteronie jest kluczowy, bo wskazuje, gdzie w osi hormonalnej leży problem.
Jeśli LH i FSH są wysokie przy niskim testosteronie, przysadka "krzyczy" do jąder, ale jądra nie odpowiadają. To hipogonadyzm pierwotny, problem leży w jądrach. Jeśli LH i FSH są niskie lub prawidłowe mimo niskiego testosteronu, sygnał z przysadki jest niewystarczający. To hipogonadyzm wtórny: problem leży w przysadce lub podwzgórzu.
Przyczyny hipogonadyzmu pierwotnego
Wrodzone: zespół Klinefeltera (dodatkowy chromosom X: XXY), kryptorchizm (niezstąpione jądra), wrodzone zaburzenia steroidogenezy. Nabyte: zapalenie jąder (np. po śwince), urazy, chemioterapia lub radioterapia, skręt jądra, zaburzenia autoimmunologiczne.
W hipogonadyzmie pierwotnym TRT jest często jedyną opcją przywrócenia fizjologicznych poziomów testosteronu, bo jądra nie są w stanie samodzielnie produkować wystarczającej ilości hormonu.
Przyczyny hipogonadyzmu wtórnego
Wrodzone: izolowany niedobór gonadotropin (zespół Kalmanna: z anosmią), inne rzadkie choroby genetyczne. Nabyte: guzy lub urazy przysadki, hyperprolaktynemia, stosowanie steroidów anabolicznych lub opioidów (najczęstsze nabyte przyczyny!), otyłość, przewlekłe choroby, stres, niedobór snu.
W hipogonadyzmie wtórnym, w zależności od przyczyny, może być możliwe leczenie przyczynowe (np. usunięcie gruczolaka przysadki, odstawienie steroidów anabolicznych) lub zastosowanie gonadotropin (hCG) zamiast TRT: co szczególnie istotne u mężczyzn chcących zachować płodność.